Obraz

Matka Boża Tuligłowska
Opisywany obraz z kościoła parafialnego w Tuligłowach namalowany jest techniką temperową na lipowym podobraziu o wymiarach 91 x 69 centymetrów.

Prawie całą wysokość obrazu zajmuje stojąca frontalnie Maryja z nagim Dzieciątkiem Jezus na prawej ręce, które w lewej ręce posiada jabłko a prawą unosi w geście błogosławieństwa. Ciała tych świętych postaci utrzymane są w naturalnym kolorycie, a twarze mają lekkie zaróżowienia na policzkach. Spod złotej korony, podtrzymywanej na głowie Maryi przez unoszące się dwa anioły, ubrane w białoróżowe i białoniebieskie szaty, spływają na Jej plecy obfite, falujące pasma złocistych włosów. Matka Boska ubrana w ciemnoczerwoną suknię okryta jest ciemnobłękitnym płaszczem ożywionym rzutem rozetowym. Płaszcz ma zieloną podszewkę i wykończony jest złotą lamówką. Maryja stoi na cienkim sierpie księżyca, który częściowo przykryty jest fałdami płaszcza. Głowy Dzieciątka i Madonny otaczają złote aureole, podkreślone delikatnym linearnym ornamentem. Podobnie opracowana jest korona otwarta, spoczywająca na głowie Maryi.

Główna scena ukazana jest na tle zielonego owalu z drobnymi, pojedynczymi gałązkami i liśćmi oraz otoczona jest świetlistą mandorlą, składającą się z promieni o kształcie mieczy i wydłużonych płomienistych języków. Tło obrazu w górnych narożnikach jest złote, a w dolnych ugrowe z brunatnymi cieniami, podkreślającymi plastyczność złoconych promieni mandorli i półksiężyca.

Treści zawarte w obrazie

Obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, z kościoła parafialnego w Tuligłowach, należy do grupy przedstawień Madonny Apokaliptycznej, które znane są także pod innymi określeniami, jak: Assunta, Madonna w Glorii, czy Mulier amicta sole. Źródło tych wyobrażeń stanowi fragment dwunastego rozdziału Apokalipsy św. Jana, gdzie znajdujemy opis przedstawionego zdarzenia:

Potem wielki znak ukazał się na niebie: Niewiasta obleczona w słońce i księżyc pod jej stopami, a na jej głowie wieniec z gwiazd dwunastu. A jest brzemienna… I stanął Smok przed mającą porodzić Niewiastą, ażeby skoro tylko porodzi, pożreć jej Dziecię. I porodziła syna… I nastąpiła walka na niebie: Michał i jego aniołowie mieli walczyć ze Smokiem; i wystąpił do walki Smok i jego aniołowie, ale nie przemógł i już się miejsce dla nich w niebie nie znalazło; i został strącony wielki Smok, Wąż starodawny, który się zwie diabeł i szatan…” (Ap 12, l—2a. 4b—5a. 7—9)

Stojąca na półksiężycu Matka, która porodziła Syna Bożego, otoczona promienistą mandorlą jak słońcem, mająca na głowie koronę z dwunastoma gwiazdami – to często występujący typ przedstawieniowy Niepokalanie Poczętej Maryi. Kult Niepokalanego Poczęcia Maryi rozpowszechniał się w świecie już w XIII i XIV wieku. Było wielu jego zwolenników, ale miał też przeciwników. Do poparcia dyskutowanej sprawy przyczynił się wydany na soborze w Bazylei dekret z 17 listopada 1439 roku oraz konstytucje papieża Sykstusa IV z lat 1476 i 1480. Również w Polsce, w kręgach krakowskiej Wszechnicy Jagiellońskiej, toczyły się zaciekłe dysputy na powyższy temat. Jest bardzo prawdopodobnym, iż one właśnie zainspirowały twórców do wykonywania omawianych przedstawień Niepokalanego Poczęcia Maryi.
Znane są przykłady wyobrażeń Madonny Apokaliptycznej w średniowiecznym malarstwie Małopolski, np. znajdujący się w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie obraz z Cerekwi (ok. 1460), obraz z Przydonicy (1450—1460), czy z Paczółtowic (1460—1470). Klaryski w Starym Sączu przechowują niewielkich rozmiarów obraz (z ok. 1440 r.), który stanowi nieco inne przedstawienie tematu Niepokalanego Poczęcia: Maryja z Dzieciątkiem ukazana jest na złotym tle i stoi na smoku, który w paszczy trzyma jabłko.

Bogarodzica w tuligłowskim obrazie występuje na tle zielonego owalu, który nawiązuje do ogrodu rajskiego, a trzymane przez Dzieciątko jabłko jeszcze mocniej podkreśla związek z rajem. Tam, według opisu Księgi Rodzaju (Rdz 3,1—7), zwyciężył szatan, namawiając Adama i Ewę do zerwania owocu; tu – zwycięstwo dokonało się przez zapowiedzianego w raju Potomka Niewiasty (Rdz 3,14), która zdeptała głowę węża. Nowy Adam – Chrystus przez doskonałe posłuszeństwo Ojcu naprawił to, co zniszczyło nieposłuszeństwo pierwszego Adama (stąd owoc w ręce Dzieciątka). Maryja zaś stała się drugą Ewą, gdyż przyczyniła się przez swe macierzyństwo do zrealizowania planu odkupienia świata. Deptany przez Nią księżyc – symbol zła, oznacza Jej panowanie nad szatanem

W 1966 r. Obrazowi został przywrócony pierwotny wygląd.

Omawiany obraz z kościoła parafialnego w Tuligłowach należy do grupy przedstawień Madonny Apokaliptycznej, zwycięskiej Królowej, która z powodu wybrania jej na Matkę Zbawiciela, została zachowana od grzechu pierworodnego i jego skutków.

Analiza stylistyczna, jak również badania technologiczne podczas konserwacji, pozwalają określić czas powstania obrazu na końcowy okres XV wieku. Profesor Gadomski w swej publikacji przesuwa czas powstanie nawet na początek wieku XVI. Nie da się zatem utrzymać znana z tradycji teza o XIV-wiecznym pochodzeniu omawianego obrazu z terenów Podola. Prawdopodobnie chodziło tam o jakiś inny obraz, który nie zachował się do naszych czasów. Nie mógł to być nawet obraz o podobnym temacie, jak na obecnie czczonym wizerunku, gdyż typ ikonograficzny Assunty pojawił się w sztuce polskiej dopiero w 2 połowie XV wieku – a zatem prawie o sto lat później, niż znany z legendy exodus mieszkańców podolskiej wsi, którzy mieli przynieść ze sobą obraz.
Jeśli uwzględnić fakt objęcia parafii Tuligłowy przez Bożogrobców (rok 1446), można by postawić hipotezę, że obraz został przez nich sprowadzony do parafii, a mógł powstać w jakimś warsztacie krakowskim lub w tamtym środowisku. Stanowi on niewątpliwie bardzo cenny zabytek małopolskiego malarstwa cechowego XV wieku.